Królewskie łowy w kronikach
Puszcza Białowieska w kronikach i prawach XIV-XVIII wieku: łowy Witolda i Jagiełły, zapasy przed Grunwaldem, Statut litewski i ustawa na włóki.
Puszcza wcześnie trafiła na karty kronik - jako miejsce wielkoksiążęcych i królewskich łowów, leśna spiżarnia dla wojska i przedmiot praw. Poniżej kilka świadectw zebranych na dawnej stronie puszczy.
Kronika Bychowca: łowy Witolda i Jagiełły
„A potem wielki książę Witold zaprosił króla Jagiełłę do siebie na zimę na łowy na żubry do Białej Wieży, dla uciechy, i król Jagiełło przyjechał do niego z królową Zofią. A po łowach Witold prosił króla Jagiełłę, by pojechał z nim do Wilna i spędził w Wilnie całą zimę razem z Witoldem”.
Jan Długosz: zapasy na wojnę
Polski kronikarz Jan Długosz opowiada, jak król Władysław (Jagiełło) wyruszył z Kamieńca na łowy do Białowieży, przez osiem dni polował na leśną zwierzynę, a mięso zasolone w beczkach wysłał Narwią i Wisłą do Płocka - jako zapas na przyszłą wojnę.
„Władysław zaś, król Polski, oddając się łowom i przebywając pod Białowieżą przez osiem dni, upolował wiele zwierza leśnego i, zasoliwszy w beczkach, posłał je Narwią i Wisłą do Płocka na zapas na przyszłą wojnę”.
Wojną, do której się przygotowywano, była wielka wojna z zakonem krzyżackim, zakończona bitwą pod Grunwaldem w 1410 roku. Według historyków wiosną 1410 roku na rozkaz Witolda w puszczy nadal przygotowywano solone mięso, drewno i elementy mostów pontonowych.
Prawa o puszczy
Pierwszy Statut litewski z 1529 roku mówi „o łowy, o puszczę, o drzewo bartne i jeziora, o bobrowe gony, o sokole gniazda i o chmielniki” - łowiectwo i rzemiosła leśne były już wtedy sprawą prawa. Ustawa na włóki z 1557 roku szczegółowo opisuje, jak urządzać łowy i ostępy w królewskich puszczach „od Białowieży aż do Kowna”, ile ludzi zwoływać na obławę i komu na łowy nie chodzić: „chłopięta i starzy, aby w łowy nie chodzili”.
Na cudzym stole
Żubry z puszczy trafiały też na stoły możnych. M. I. Pylajew w książce „Dawne życie” opisuje wielkanocną ucztę księcia N. W. Repnina z czasów Katarzyny II, na której wśród dwunastu pieczonych w całości jeleni ze złoconymi rogami „czasem wśród jeleni leżały też żubry ubite w Puszczy Białowieskiej”.
Oryginalne dokumenty o puszczy - królewska ordynacja i rewizja puszcz - w bibliotece serwisu.