БП
Puszcza Białowieska
Przyroda · Szlaki · Historia · Biblioteka

Cesarze rosyjscy w puszczy

Puszcza za cesarzy rosyjskich: nadania ziemi za Katarzyny II, ukaz Aleksandra I o żubrze, polowanie Aleksandra II w 1860 roku i łowy ostatnich carów.

Carskie polowanie w Puszczy Białowieskiej

Puszcza Białowieska weszła w skład Imperium Rosyjskiego w 1795 roku, za panowania Katarzyny II. Sama cesarzowa w puszczy nie bywała, ale hojnie rozdawała jej ziemie faworytom i pozwalała im na wszelkie polowania z wyjątkiem łowów na żubra; chętnie też zezwalała na odstrzał żubrów dla muzeów Europy. Lasy puszczy bardzo się wtedy przerzedziły, a niedźwiedzie i bobry zostały wybite.

Ukaz o żubrze

Przełom nastąpił za Aleksandra I. W 1802 roku wydał on ukaz, który zapoczątkował ochronę żubra w Rosji: dla zachowania „szczególnie rzadkiego gatunku zwierzyny” zakazano wycinania drzew w puszczy, wyznaczono dla żubrów pastwiska, a od 1809 roku zaczęto je regularnie liczyć. W 1812 roku puszcza znalazła się w strefie wojen napoleońskich: stacjonujący w pobliżu austriacki korpus Schwarzenberga zaopatrywał się tu w żywność i wybił wiele zwierzyny, także żubry. Wielkich bitew w puszczy nie było - przeszkodziły bagna i gąszcze.

Carskie łowy

Pierwszym cesarzem rosyjskim, który przyjechał zapolować w puszczy, był Aleksander II - w 1860 roku. W ciągu trzech dni łowów, według dawnych opisów, ubito 28 żubrów, nie licząc innej zwierzyny; dla upamiętnienia polowania w Białowieży postawiono żeliwnego żubra. Zwierzynę na łowy trzeba było spędzać z okolicznych lasów, a potem zaostrzono ochronę puszczy i od 1864 roku zaczęto sprowadzać z Niemiec jelenie szlachetne, wytępione tu jeszcze w XVII wieku.

W 1888 roku puszcza stała się własnością rodziny cesarskiej. W Białowieży wzniesiono pałac myśliwski, w którym polowali Aleksander III i Mikołaj II, a puszczę urządzano pod łowy: zwiększano pogłowie zwierzyny, sprowadzano jelenie, daniele i sarny, utrzymywano służbę łowiecką. Za Mikołaja II wyręby w puszczy niemal ustały - dozwolono jedynie uprzątanie wiatrołomów i posuszu, a w 1913 roku zaczęto tworzyć muzeum przyrody i historii puszczy. Dwa lata później wojna położyła kres cesarskiej puszczy.

Szczegółowe opisy carskich łowów - w książce „Wielkoksiążęce, carskie i cesarskie łowy na Rusi” w bibliotece serwisu.